Himayədar ailə

“Uşaqların valideyn himayəsindən məhrum olmasının qarşısının alınması və hüquqlarının müdafiəsinin gücləndirilməsi ilə bağlı bəzi məsələlər haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2022-ci il 15 fevral tarixli 1599 nömrəli Fərmanı ilə 1 noyabr 2022-ci il tarixindən etibarən “Himayədar ailə” qayğı modeli ilə bağlı səlahiyyətlər Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən həyata keçirilir. Himayədar ailə müxtəlif səbəblərdən valideyn himayəsindən məhrum olan, öz bioloji ailəsində qalması mümkün olmayan uşaqların qısa və ya uzun müddət ərzində dövlət nəzarəti altında, ödənişli əsaslarla, müqavilə əsasında ailə mühitində böyüməsini təmin edən ailə əsaslı alternativ qayğı növüdür. Himayədar ailə qayğı modelinin məqsədi valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqların sosial xidmət müəssisələrində deyil, ailə mühitində böyüyüb tərbiyə almasının təmin edilməsidir. Bu modelin səciyyəvi xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:

• ailə əsaslı alternativ qayğı növüdür;
• ödənişli xidmət növüdür;
• müvəqqəti xarakter daşıyır;
• uşaq ailənin varisi sayılmır.

Üstünlükləri isə bunlardır:

Valideyn himayəsindən məhrum olmuş uşaqların hər birinə:

• fərdi yanaşma;
• ailə mühitində yaşama imkanın verilməsi;
• fiziki, emosional, psixi-sosial inkişafına, cəmiyyətə inteqrasiyasına şərait yaradılması.

Himayədar ailənin yaranması aşağıdakı 3 (üç) mərhələdə həyata keçirilir:

• himayədar valideyn olmaq istəyən şəxsin (şəxslərin) (bundan sonra – himayədar valideyn-namizəd) uçota alınması uçota alınması;
• himayədar ailəyə verilmənin uşağın mənafeyinə uyğunluğunun müəyyənləşdirilməsi;
• Nazirlik ilə himayədar valideyn-namizəd arasında uşağın himayədar ailəyə verilməsinə dair müqavilənin bağlanılması.

• yetkinlik yaşına çatmış;
• hər iki cinsdən olan;
• evli və ya subay;
• ən azı ümumi orta təhsilli;
• uşaqların öz qohumlarına himayədar ailəyə verilməsi halı istisna olmaqla ailədə adambaşına düşən orta aylıq gəliri ailə üzvlərinin hər biri üçün (himayədar ailəyə veriləcək uşaqlar istisna olmaqla) ölkə üzrə müəyyən olunmuş yaşayış minimumunun məbləğindən az olmayan;
• yaşayış sahəsinin adambaşına düşən ümumi sahəsi qanunla müəyyən edilmiş yaşayış sahəsinin ayrılma normasından az olmayan;
• qanunvericiliklə müəyyən edilmiş  ağır və ya xüsusilə ağır cinayətlərə görə məhkumluğu olmayan;
• “Övladlığa götürməyə, himayədar ailə olmağa, qəyyumluğa və himayəyə imkan verməyən xəstəliklərin Siyahısı”nın təsdiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 2000-cil 15 avqust tarixli 141 nömrəli Qərarı ilə müəyyən edilmiş xəstəliklərdən hər hansısa biri olmayan;
• Azərbaycan Respublikasının ərazisində daimi yaşayan Azərbaycan Respublikası vətəndaşları.

Qeyd 1. Nikahda olan şəxslərdən biri (ər-arvad) üçün aşağı yaş həddi 25, nikahda olmayanlar üçün 30 yaşdır.

Qeyd 2. Himayədar valideyn olmaq istəyən nikahda olmayan şəxs(lər)lə himayəyə verilən uşağın yaş fərqi 18-dən az olmamalıdır.

Himayədar valideyn-namizəd onunla (onlarla) birgə yaşayan (ümumi ev təsərrüfatına malik) 18 yaşdan yuxarı olan şəxs(lər) ilə birlikdə respublika ərazisində fəaliyyət göstərən istənilən notariat ofisinə müraciət etməklə himayədar ailə ilə bağlı ərizə formasını əldə edir.

Notarial qaydada təsdiq edilmiş ərizə Azərbaycan Respublikasının Ədliyyə Nazirliyinin “Elektron notariat” informasiya sistemi vasitəsilə Nazirliyin Mərkəzləşdirilmiş elektron informasiya sisteminə (bundan sonra – MEİS) ötürüldükdən sonra himayədar valideyn-namizəd tərəfindən Nazirliyin “e-sosial” internet portalında yerləşdirilmiş “himayədar ailə ilə bağlı müraciətlərin qəbul edilməsi” elektron xidmətindən istifadə etməklə Vahid Giriş Sistemi  (”ASAN login”) vasitəsilə şəxsi kabinet yaradılır.

Himayədar valideyn-namizəd və onunla birgə yaşayan (ümumi ev təsərrüfatına malik) şəxs(lər) ölkə üzrə müəyyən edilmiş aşağıdakı tibb müəssisələrində müayinələrdən keçə bilərlər:

1. Bakı şəhər qeydiyyatında olan şəxslər - 5 nömrəli şəhər Poliklinikası;

2. Digər şəhər/rayon qeydiyyatında olan valideyn-namizədlər:

• Akademik M.Ə.Mirqasımov adına Respublika Kliniki Xəstəxanası;
• Gəncə şəhər birləşmiş xəstəxanası PHŞ;
• Lənkəran rayon mərkəzi xəstəxanası PHŞ;
• Şəki rayon mərkəzi xəstəxanası PHŞ.

• Himayədar valideyn-namizəd və onunla birgə yaşayan (ümumi ev təsərrüfatına malik) şəxs(lər)in ərizəsi (notariat orqanı tərəfindən gücləndirilmiş elektron imza ilə təsdiq edilmiş);
• Himayədar ailə olmaq istəyən şəxs(lər) barədə fərdi məlumatlar (soyadı, adı, atasının adı, cinsiyyəti, doğum tarixi, doğulduğu yer, FİN-i, yaşayış yeri, o cümlədən faktiki yaşadığı yer (ünvan), vətəndaşlığı), birgə yaşayan şəxs(lər) də daxil olmaqla  himayədar ailə olmağa imkan verməyən xəstəliklərin olub-olmamasına dair (psixiatrın rəyi də daxil olmaqla) valideyn-namizədin əyani tibbi müayinəsi əsasında Tibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyinin sağlamlıq haqqında arayışı;
• Ailə vəziyyəti barədə məlumat (nikah və ya nikahın pozulması haqqında şəhadətnamənin nömrəsi və tarixi);
• Təhsili, iş yeri (o cümlədən vəzifəsi), gəlirləri barədə məlumat
• Məhkumluq haqqında məlumat (məhkum olunma tarixi, cəzanın növü, müddəti, azad edilmə tarixi, azad edilmə üçün əsas);
• Aliment, kredit və digər öhdəlikləri barədə məlumat;

Qeyd 3: Yuxarıda qeyd edilən sənədlər aidiyyəti dövlət orqanlarının informasiya ehtiyatlarından əldə edilir, bu mümkün olmadıqda həmin sənədlər “İnzibati icraat haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 30.5-ci maddəsinə uyğun olaraq əldə edilir.  

Himayədar ailəyə verilmənin uşağın mənafeyinə uyğunluğu Nazirlik tərəfindən aşağıdakı qaydada müəyyən edilir:

• Nazirlik himayədar valideyn-namizədin həyat şəraiti, ailə tərkibi, ailə üzvlərinin himayəyə götürməyə münasibətini öyrənmək məqsədilə altsitemdə uçota alınma ardıcıllığına uyğun olaraq seçilmiş himayədar valideyn-namizədlə müsahibə keçirir və Ailə Məcəlləsinin 118.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş qaydaya uyğun olaraq həmin şəxslərin maddi-məişət şəraitinin müayinəsini aparır.
• Müsahibədən keçmiş himayədar valideyn-namizəd Nazirlik tərəfindən himayədar ailə ilə bağlı müddəti 30 (otuz) gündən çox olmayan təlimlərə cəlb edilirlər.
• Himayədar ailə ilə bağlı təlimin nəticələri bu Məcəllənin 118.4-cü maddəsində nəzərdə tutulmuş qayda ilə müəyyən edilən meyarlara əsasən Nazirlik tərəfindən qiymətləndirilir.
• Təlimin nəticələri müsbət qiymətləndirildikdə, Nazirlik himayədar valideyn-namizəd və himayədar ailəyə veriləcək uşağın istək və mənafeyini nəzərə almaqla, himayədar valideyn olmaq istəyən şəxsə (şəxslərə) uyğun uşaq və himayədar ailəyə veriləcək uşağa uyğun himayədar valideyn seçir və Nazirliyin müəyyən etdiyi yerdə sosial işçinin iştirakı ilə onların görüşünü təşkil edir.

Görüşün nəticəsinə dair sosial işçinin hesabatı nəzərə alınmaqla, Nazirlik  himayədar valideyn-namizədlə uşağın himayədar ailəyə verilməsinə dair müqavilə bağlayır. Himayədar ailəyə tərbiyə üçün yalnız yetkinlik yaşına çatmayanlar və yalnız bu maddəyə uyğun olaraq bağlanılmış müqavilədə nəzərdə tutulmuş müddətə verilə bilərlər.

• Uşağın saxlanılmasına görə “Sosial müavinətlər haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununda müəyyən edilən aylıq və birdəfəlik müavinəti almaq;
• Uşağın mənafeyinə zidd olan hallar istisna olmaqla, uşaq haqqında tam və dolğun məlumat almaq;
• Nazirliyin fikirlərini və tövsiyələrini və uşağın fikrini nəzərə almaqla, onun tərbiyə üsullarını sərbəst müəyyənləşdirmək;
• Nazirlikdən müqavilə üzrə öhdəliklərinin tam və vaxtında icrasını tələb etmək;
• Nazirlik ilə razılaşdırmaqla, onun ümumi orta təhsil alması üçün təhsil müəssisəsini seçmək.

• Mütəmadi olaraq Nazirlik tərəfindən təşkil edilən təlimlərdə iştirak etmək;
• Uşağı tərbiyə etmək, onun fiziki və psixi, mənəvi və əxlaqi inkişafının, sağlamlığının qeydinə qalmaq, uşağa ailə mühitində qayğı və nəzarəti təmin etmək;
• Uşağın himayədar ailədə qaldığı müddətdə Nazirliyin məsul sosial işçiləri tərəfindən monitorinqlərin aparılması üçün zəruri şərait yaratmaq, uşaqla bağlı hazırlanmış fərdi inkişaf planlarının uğurlu icrası üçün əməkdaşlıq etmək;
• Uşaqla birlikdə Azərbaycan Respublikasının hüdudlarından kənara getmək zərurəti yarandıqda (şəxsi, ailə, istirahət, müalicə, təhsil) Nazirliyin razılığını almaq;
• Nazirliyin razılığı ilə uşağın öz ailəsi və qohumları ilə ünsiyyətinə şərait yaratmaq;
• Himayədar ailəyə verilmiş uşaqlara mövsümi geyim alınması üçün müavinəti təyinatı üzrə istifadə etmək və təsdiqedici sənədləri Nazirliyə təqdim etmək;
• Himayədar ailəyə verilmiş uşaqlara mövsümi geyim alınması üçün müavinəti təyinatı üzrə istifadə etmədikdə müavinətin məbləğini geri qaytarmaq.  

• Nazirlik himayəyə götürülmüş uşağın ailədəki vəziyyəti, əqli, fiziki, psixoloji və psixi sağlamlıq vəziyyətinin öyrənilməsi məqsədilə ayda bir dəfədən az olmamaq şərtilə himayədar ailəyə verilmiş uşaqların vəziyyətinin və himayədar ailə tərəfindən müqavilə şərtlərinə əməl edilməsinin monitorinqini aparır.
• Nazirlik monitorinqləri planlı (qabaqcadan xəbərdar etməklə) və ya plandankənar (qabaqcadan xəbərdar etmədən) həyata keçirir.
• Monitorinqlər zamanı ailənin yaşayış şəraiti, maddi vəziyyəti, himayədar ailəyə verilmiş uşağın və himayədar valideynlərin sağlamlıq vəziyyəti, ailədə uşağa qulluq və qayğı vəziyyəti nəzərə alınır.

Himayədar ailəyə verilmiş uşaqlara görə müavinətlər:
•    aylıq müavinətlər;
•    birdəfəlik müavinət.

Aylıq müavinətlərin miqdarı:

Sağlam uşaqlar üçün:
•    0-6 yaş – 355 AZN;
•    7-13 yaş – 375 AZN;
•    14-18 yaş – 395 AZN.

 18 yaşınadək əlilliyi müəyyən edilmiş uşaqlar üçün:
•    0-6 yaş  – 500 AZN;
•    7-13 yaş  – 600 AZN;
•    14-18 yaş  – 650 AZN.

Birdəfəlik müavinətin miqdarı:
İldə 4 dəfə (mart, iyun, sentyabr və dekabr aylarında) ödənilməklə - 200 AZN